TS. Đỗ Trung Hiếu
Phó Viện trưởng – Viện Cơ khí Năng lượng và Mỏ – Vinacomin
- Bối cảnh và định hướng phát triển
Trong hành trình phát triển của Viện Cơ khí Năng lượng và Mỏ, mỗi giai đoạn đều mang theo những dấu ấn riêng, phản ánh sự trưởng thành cả về tư duy và năng lực. Trước năm 2019, với nền tảng là một đơn vị nghiên cứu có đội ngũ cán bộ kỹ thuật trình độ cao, được đào tạo bài bản, Viện đã từng bước khẳng định năng lực chuyên môn trong lĩnh vực cơ khí. Tuy nhiên, hoạt động tư vấn và dịch vụ kỹ thuật trong giai đoạn này vẫn chủ yếu gói gọn trong phạm vi chuyên môn truyền thống, chưa thực sự mở rộng tương xứng với tiềm năng sẵn có.
Nhận diện rõ điều đó, từ năm 2019, Viện đã chủ động tái định vị vai trò của lĩnh vực tư vấn và dịch vụ kỹ thuật trong chiến lược phát triển tổng thể. Việc lần đầu tiên Viện được cấp Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng hạng II (HAN-00016383, ngày 10/6/2019) cùng với việc được công nhận là Tổ chức kiểm toán năng lượng (văn bản công bố gần nhất số 1436/ĐCK-HQNL ngày 13/5/2026) không chỉ là những dấu mốc pháp lý quan trọng, mà còn mở ra một không gian phát triển mới – nơi công tác tư vấn và dịch vụ kỹ thuật dần trở thành một cấu phần có định hướng, có đầu tư và có kỳ vọng rõ ràng.
- Kết quả triển khai giai đoạn 2020-2025
Trên nền tảng đã được xác lập, giai đoạn 2020-2025 chứng kiến sự chuyển biến rõ nét của lĩnh vực tư vấn và kiểm toán năng lượng – từ bước đi thăm dò sang giai đoạn phát triển có chiều sâu.
Hoạt động tư vấn được mở rộng cả về phạm vi và nội dung, bao gồm: Tư vấn thiết kế, thẩm tra, giám sát thi công lắp đặt thiết bị công nghệ, cũng như kiểm toán năng lượng… Giai đoạn 2021÷2025, số lượng hợp đồng duy trì ở mức 25÷27 hợp đồng/năm, với doanh thu đạt trung bình gần 8 tỷ đồng/năm. Số lượng hợp đồng ổn định qua các năm, từng bước hình thành thị trường và tạo dựng được niềm tin từ Tập đoàn TKV và các đơn vị trong ngành.
Đặc biệt, Viện đã vươn lên đảm nhận những nhiệm vụ có tính chất nền tảng ở cấp Tập đoàn, trực tiếp tham gia xây dựng các bộ tiêu chí và định mức kỹ thuật quan trọng của Tập đoàn, các sản phẩm tiêu biểu như:
* Xây dựng Bộ tiêu chí kỹ thuật và quy mô hệ thống trạm bơm trung tâm thoát nước mỏ (Quyết định ban hành số 958/QĐ-TKV ngày 01/7/2021).
* Xây dựng Bộ tiêu chí tự động hóa, giám sát trạm biến áp 35/6kV (Quyết định ban hành số 2120/QĐ-TKV ngày 07/12/2023).
* Xây dựng Bộ tiêu chí tự động hóa, giám sát trạm khí nén trung tâm mỏ than hầm lò (Quyết định ban hành số 2121/QĐ-TKV ngày 07/12/2023).
* Xây dựng Bộ định mức kinh tế – kỹ thuật trong lĩnh vực sản xuất cơ khí (Quyết định ban hành số 429/QĐ-TKV ngày 07/3/2024).
* Xây dựng định ngạch, định mức sửa chữa lớn (SCL) và thiết bị toàn diện (TĐT) cho các thiết bị khai thác hầm lò, lộ thiên và vận tải (Quyết định ban hành số 1483/QĐ-TKV ngày 10/7/2025).
* Hiện tại (năm 2026), Viện tiếp tục được tin tưởng giao thực hiện xây dựng bộ tiêu chí tự động hóa tuyến vận tải chính bằng băng tải mỏ hầm lò và bộ tiêu chí tự động hóa trạm quạt gió chính mỏ hầm lò.
- Đánh giá hiệu quả và tác động
Một điểm nhấn đáng chú ý của lĩnh vực tư vấn và kiểm toán năng lượng chính là hiệu quả mang lại, thể hiện trên nhiều khía cạnh.
Dù chưa chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu – vốn vẫn dựa chủ yếu vào sản xuất cơ khí – nhưng lĩnh vực này lại có tỷ suất lợi nhuận cao, chi phí đầu vào thấp và khả năng tận dụng tối đa nguồn lực trí tuệ của đội ngũ cán bộ. Đây là một trong số ít lĩnh vực có khả năng chuyển hóa trực tiếp chất xám thành giá trị kinh tế với hiệu quả cao, tỷ lệ chi trả tiền lương trên giá trị hợp đồng ở mức vượt trội đã góp phần cải thiện thu nhập, tạo động lực và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.
Không chỉ hiệu quả về kinh tế, hoạt động tư vấn còn mang tính ổn định, ít phụ thuộc vào biến động của thị trường vật tư hay chu kỳ sản xuất, từ đó góp phần cân bằng cơ cấu hoạt động chung của Viện. Vượt lên trên những con số, lĩnh vực tư vấn và kiểm toán năng lượng đã dần khẳng định vai trò như một “trụ cột mềm” trong sự phát triển của Viện.
Thông qua việc tham gia xây dựng các tiêu chí, định mức kỹ thuật cấp Tập đoàn, Viện không chỉ đóng góp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn nâng cao uy tín, thương hiệu và vị thế chuyên môn. Đồng thời, hoạt động tư vấn gắn kết chặt chẽ với nghiên cứu khoa học, tạo nên một chuỗi giá trị liên hoàn từ nghiên cứu – tư vấn – triển khai, góp phần nâng cao năng lực tổng thể của Viện.
- Định hướng phát triển giai đoạn tới
Từ nền tảng đã được thiết lập, Viện xác định tiếp tục phát triển lĩnh vực tư vấn và kiểm toán năng lượng theo hướng chuyên sâu, chuyên nghiệp và bền vững.
Trọng tâm là xây dựng đội ngũ chuyên gia có năng lực dẫn dắt theo từng lĩnh vực chuyên ngành; tăng cường đào tạo, chuẩn hóa chứng chỉ và kỹ năng tư vấn. Song song với đó là đầu tư các phần mềm chuyên ngành, thiết bị đo kiểm và nền tảng số nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.
Việc hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, chuẩn hóa quy trình triển khai và xây dựng thương hiệu dịch vụ tư vấn sẽ là những yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, Viện định hướng từng bước mở rộng thị trường, không chỉ phục vụ trong phạm vi Tập đoàn mà còn vươn ra các doanh nghiệp ngoài TKV, các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và hạ tầng kỹ thuật có liên quan. Qua đó, từng bước định vị lĩnh vực tư vấn và kiểm toán năng lượng không chỉ là hoạt động bổ trợ, mà trở thành một mảng kinh doanh có năng lực cạnh tranh độc lập.
- Kết luận
Giai đoạn 2020-2025 không chỉ là một giai đoạn phát triển về quy mô, mà quan trọng hơn là giai đoạn định hình một lĩnh vực mới với vai trò ngày càng rõ nét. Từ nền tảng ban đầu, tư vấn và kiểm toán năng lượng đã từng bước khẳng định hiệu quả kinh tế, giá trị chuyên môn và đóng góp chiến lược trong tổng thể hoạt động của Viện.
Với định hướng đúng đắn và nền tảng đã được củng cố, lĩnh vực này được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột phát triển có giá trị gia tăng cao, đóng góp bền vững vào năng lực cạnh tranh và vị thế của Viện trong giai đoạn mới.
